Digitale Brug: digitale kansen van kwetsbare jongeren vergroten

De Week van de Geletterdheid (7-11 september 2020) heeft als thema 'Ik ben mee!'. Iedereen mee op de digitale trein, geen sinecure maar wel broodnodig. Dat tonen de coronatijden nog eens dubbel en dik aan. Opgroeien gaat in gesprek met Janthe Verbaenen van Link in de Kabel vzw. Zij coördineert het project 'Digitale Brug'.

Jullie project is een initiatief van Link in de Kabel vzw. Wat doet deze vzw precies?

Janthe: 'Vzw Link in de Kabel bouwt aan sociale inclusie door maatschappelijk kwetsbare kinderen en jongeren digitaal vaardig en weerbaar te maken. We zien digitale vaardigheden en mediawijsheid niet als een doel op zich, maar als een middel tot sociale vooruitgang en een wapen in de strijd tegen (kans)armoede. Met maatschappelijk kwetsbare jongeren bedoelen we jongeren die lijden onder een vorm van sociale uitsluiting: kansarme jongeren, nieuwkomers, jongeren in een residentiële setting (bv. De integrale jeugdhulp) We versterken deze jongeren door hen in contact te brengen met de digitale wereld, en hen te ondersteunen in hun omgang met online toepassingen.'

De Digitale Brug richt zich specifiek op het versterken van digitale vaardigheden van kwetsbare kinderen en jongeren uit de Integrale Jeugdhulp. Vanwaar deze keuze? Ervaren deze kinderen andere of grotere obstakels in het verwerven van mediawijsheid? Welke dan?

Janthe: 'Voor alle jongeren is de online wereld in het begin vallen en opstaan: kansen leren zien en risico’s inschatten. Voor jongeren in een kwetsbare positie is het groeien naar mediawijsheid niet vanzelfsprekend. Door binnen Digitale Brug op deze doelgroep te focussen, kunnen we activiteiten op maat van de jongeren brengen. We houden hierbij rekening met hun ervaringen, focus, interesse en meningen. We willen de brug vormen om de digitale (kennis)kloof te dichten bij een groep jongeren die in het mediawijs verhaal vaak niet genoeg vertegenwoordigd is.
Deze jongeren hebben soms meer moeite met het inschatten van risico’s en met het hanteren van langetermijnvisie. Ze laten zich online vaak sneller beïnvloeden en weten niet altijd hoe ze digitale problemen kunnen vermijden. Tijdens de activiteiten vergroten we hun mediawijze vaardigheden op een speelse manier. Door onze creatieve aanpak zijn jongeren sneller mee en passen ze hun gedrag aan. Het kan gaan over cyberpesten, sexting, phishing, digital storytelling, e-safety, fake news, product placement, etc..'

Kwetsbare jongeren zijn vaak ondervertegenwoordigd in het mediawijs verhaal. Daar wil Digitale Brug iets aan doen. 

Het project bestaat uit drie luiken, met aanbod voor begeleiders, kinderen en jongeren zelf, en voor beleidsmensen. Waarom deze keuze? Hoe belangrijk is het voor het slagen van de doelstellingen dat iedereen ‘mee’ is met het belang van mediaopvoeding?

Janthe: 'Door op meerdere niveaus aan de slag te gaan, creëren we leermogelijkheden in de context van kwetsbare jongeren en niet alleen de jongeren zelf. Zo streven we naar e-inclusie over de gehele (generationele) lijn.
De mediawijze boodschap wint ook aan kracht op deze manier: we bereiken niet enkel de jongeren maar ook hun begeleiding en het beleid van de betrokken organisatie. Op deze manier zien we snellere en effectievere veranderingen rond mediawijsheid en krijgt het digitaal aspect een prominentere plaats binnen de opvoeding. Zo stopt het mediawijs verhaal niet wanneer onze vorming in een groep eindigt.
Door preventief rond mediawijsheid aan de slag te gaan, hopen we om jongeren te versterken zodat ze alle kansen van de online wereld kunnen meepikken zonder over de risico’s te struikelen. We zetten dus sterk in op e-inclusie.'

In de thema’s die jullie behandelen, gaat het vaak over het plezier van digitale media (storytelling, TikTok verkennen, smartphonefotografie…) maar ook vaak over mogelijke risico’s (cyberpesten, reclame en fake news herkennen…). Hoe belangrijk is het om een aanbod uit te werken dat zowel de mogelijkheden als de risico’s van internet belicht?

Janthe: 'Het internet is geen zwart-wit verhaal: je kan het niet enkel vanuit een positief of negatief daglicht bekijken. Het online gebeuren biedt veel nieuwe kansen en tegelijk hangen daar ook risico’s aan vast. Zo moeten we het ook benaderen, anders zouden we zelf fake news zijn! 
Een vorming is dus nooit een ‘slechtnieuwsshow’ voor de deelnemers. Ze krijgen altijd de kans om  nieuwe vaardigheden aan te leren en misschien wel nieuwe talenten te ontdekken. 
Door Generatie Veerkracht, het actieplan van minister Dalle om maatschappelijk kwetsbare kinderen en jongeren in tijden van corona te versterken, hebben we nu extra middelen om digitale vrijetijdsactiviteiten on- en offline te houden!'

Hoe ziet dat aanbod er dan uit? Wat doen jullie in zo’n sessie, en op welke manier gaan jullie aan de slag?

Janthe: 'Ons aanbod bestaat uit laagdrempelige activiteiten rond verschillende digitale thema’s. Het is een combinatie van digitaal plezier en kennis, op maat van de doelgroep. Het is een combinatie van zowel online als offline activiteiten die focussen op ontspanning, creativiteit en het versterken van digitale skills. Je vindt het overzicht op onze website. Wie beroep doet op ons aanbod, mag op twee oren slapen: we nemen steeds ons eigen materiaal mee zodat de begeleiding zelf niets moet voorzien. Enkel WiFi en hun aanwezigheid zijn nodig!
Een sessie start altijd met: wie zijn wij, en wat doen wij? Zo weten de jongeren dat ze na de vorming ook nog bij ons terecht kunnen voor hulp. Een kennismakingsrondje met een toffe energizer, zoals bijvoorbeeld een emoji van zichzelf maken, breekt het ijs. Daarna zijn er mediawijze opdrachten waarbij de deelnemers na de nodige uitleg zelf aan de slag gaan. Zo kunnen ze foto’s nemen, vlogs maken, een digitaal kunstwerkje creëren enzovoort! Daarna laten we de ruimte om in groep te overlopen wat er gemaakt is en wat ze van de sessie vonden. 
De beleving van de jongeren staat centraal. We nodigen hen uit om mee na te denken en argumenten te uiten. Zo zien we de digitale wereld ook vanuit hun perspectief. Wat vinden ze belangrijk, wat houdt hen bezig, welke apps zijn favoriet, wat zijn hun frustraties? Zo houden we de vinger aan de pols, en maken we onze vormingen zo doeltreffend mogelijk.'

Wat is de meest verrassende reactie of verandering van aanpak in beleid die jullie al zagen in de context van dit project?

Janthe: 'Ongetwijfeld: het ontstaan van een volledig beleidsplan rond Media binnen een organisatie. Er was nood aan een visie, een houvast op vlak van mediaopvoeding binnen de leefgroepen. Met het nieuwe plan kan iedere begeleider consistent reageren op de jongeren, wat voor hen ook meer duidelijkheid schept. Mediapedagoog Davy Nijs die de beleidspiste binnen Digitale Brug voor zich neemt, heeft dit hele proces begeleid. Heel fijn om te zien dat organisaties bereid zijn hun hele beleid onder de loep te nemen, een heel werk toch!'

Bleven je reacties bij van begeleiders die weinig vertrouwd waren met het onderwerp, en die na een sessie met jullie goesting gekregen hadden om ermee aan de slag te gaan?

Janthe: 'Ja toch wel, ik hoorde al van een aantal begeleiders dat ze na een activiteit hun wachtwoord veranderd hebben, dat ze nu bewuster stilstaan bij hun mediawijze aanpak en dat ze dat ook naar de jongeren uiten. Cyberpesten en sexting leven vaak binnen een leefgroep, en begeleiders zijn daar soms minder vertrouwd mee. Na een sessie met ons kunnen ze er gepaster op reageren en de jongeren ondersteunen. Ze zijn vaak blij dat ze eens gehoord hebben wat ze zelf kunnen doen en hoe ze dat kunnen toepassen. 
Het is soms ook grappig om de reactie van begeleiding te zien als een relatief rumoerige/ drukke groep zich heel gefocust en stil bezighoudt op onze tablets. Vandaag de dag speelt de leefwereld van jongeren zich veelal online af. Door hierop in te spelen en hen op hun interesses aan te spreken, kan je vaak de hele groep meekrijgen. Dat is heel mooi om te zien.'

En de jongeren? Heb je voorbeelden van reacties waarin ze vertellen wat ze nu anders doen, meer bij stilstaan, mediawijzer geworden zijn?

Janthe: 'Bij groepen waar we regelmatig komen, merk ik vaak op dat ze meer opletten met wat ze online posten of tegenkomen. Sommigen zetten bijvoorbeeld hun profiel op privé of hebben spamberichten gerapporteerd. Tijdens een vorming had ik een jongen op zijn smartphone getoond waar hij zijn schermtijd kon bekijken, dus hoeveel uur per dag hij op zijn gsm zat. Hij schrok enorm: zeven uur per dag, dat had hij nooit zelf gedacht! Nu staat hij bewuster stil bij zijn schermgebruik. 
Soms downloaden jongeren ook bepaalde apps die tijdens een activiteit aan bod kwamen. Het is heel fijn om te zien dat ze er achteraf ook nog plezier uithalen. Zo gebruiken ze hun schermtijd op een positieve manier.'

Iedereen mee op de digitale trein, het is geen vanzelfsprekendheid, maar zeker wel een basisbehoefte.

Van 7 tot 11 september is het Week van de Geletterdheid, waarbij het belang van mensen te ondersteunen om mee te zijn met de digitale trein centraal staat. Hoe ervaren jullie het belang van zo’n jaarlijkse campagne?

Janthe: 'Deze campagne is heel belangrijk, zeker dit jaar nu tijdens deze uitdagende periode nogmaals is gebleken hoe broodnodig digitale competenties zijn. Wie nu niet mee was op de digitale trein was helemaal in ‘lockdown’. Je had geen contact meer met vrienden, familie, school, voorzieningen,… 
Mediawijsheid en e-inclusie gaan verder dan alleen toegang hebben tot internet en over basis ICT vaardigheden beschikken. Het gaat over smartschool kunnen navigeren, online attesten aanvragen, fake news herkennen, familie facetimen, skypen met de vrienden of zoomen met de collega’s. 
Het is belangrijk om het belang van e-inclusie nu meer dan ooit te benadrukken én aan te pakken. Hopelijk kan een jaarlijkse campagne mensen blijvend aanmoedigen om hier een prioriteit van te maken. Mediawijsheid en e-inclusie is geen vanzelfsprekendheid, maar zeker wel een basisbehoefte. 

Wat zijn jouw wilde dromen als het gaat over het vergroten van digitale geletterdheid?

Janthe: 'Het zou natuurlijk fantastisch zijn als alle mensen over internet, laptops, lessen ICT en mediawijsheid beschikten. In een ideale wereld zou iedereen dezelfde kansen krijgen en er geen digitale uitsluiting meer plaatsvinden. Want in 2019 had nog steeds 40% van de bevolking geen of lage digitale basisvaardigheden. De open brief van de taskforce e-inclusie, waar Link in de Kabel ook deel van uit maakt, gaat hier dieper op in. Een prominentere plaats om digitale vaardigheden aan te leren en het aanschaffen van digitaal materiaal of internettoegang is nodig. Ik hoop dat iedereen hier zeker tijdens de Week van de Digitale Geletterdheid bij stilstaat en meehelpt!'

Meer weten?

Ontvang je graag meer informatie over het project Digitale Brug of zou je graag zelf een activiteit binnen je organisatie organiseren? Stuur dan zeker een mailtje naar Janthe@LidK.be en bekijk het aanbod al eens online.
 

digitale brug