Functies van opvoedingsondersteuning

Wanneer we het over de diverse vormen van opvoedingsondersteuning hebben, maken we onderscheid tussen verschillende functies: 

(Gebaseerd op de basistekst die werd gebruikt bij het opstellen van het decreet opvoedingsondersteuning. De integrale tekst kan je in de kennisdatabank vinden.) 

Informatie en voorlichting

Als eerste functie binnen opvoedingsondersteuning vervult een goed informatie- en voorlichtingsaanbod een belangrijke rol. Goede informatie kan opvoedingsonzekerheid wegnemen en steun bieden bij het nemen van beslissingen.

Ouders hebben behoefte aan informatie over: 

  • de opvoeding en verzorging van kinderen in de verschillende levensfasen en bij specifieke opvoedingsvragen;
  • de manier waarop ze de ontwikkeling van hun kind kunnen stimuleren;
  • de voorzieningen voor kinderen en ouders in hun omgeving(zoals kinderopvang, onderwijs, vrijetijdsbesteding, het ondersteunings- en hulpverleningsaanbod,...)

Het is ook nuttig ouders proactief informatie te bieden over de ontwikkeling van hun kind.  Het is verrijkend, maar maakt het ook makkelijker voor ouders op het moment dat de problemen die eigen zijn aan de ontwikkeling, zich voordoen. 

De vorm van de informatie en voorlichting is heel divers. Het aanbod aan voorlichting kan vrijblijvend zijn, maar ook meer toegespitst op de eigen situatie. Soms maakt de voorlichting deel uit van ruimere ondersteuning en begeleiding. 

Voorlichting kan individueel gebeuren, tijdens ouder- en themabijeenkomsten of via de massamedia. 

Onderzoek leert dat ouders verschillen in hun voorkeuren wanneer ze op zoek gaan naar informatie. Terwijl de ene ouder kiest voor een boek, zoekt de andere liever via internet naar antwoorden. De ene geeft de voorkeur aan een gespreksavond, de andere houdt meer van een lezing of kijkt naar een opvoedingsprogramma op tv. 

De media hebben een heel belangrijke plaats op het vlak van informeren van  en voorlichting geven aan ouders. Uit het Australische evidence based Triple P(Positive Parenting Programme, uitgewerkt door Prof. Dr. M. Sanders) blijkt dat de televisie en de media in het algemeen, zeer effectief om een grote groep mensen te bereiken (laagdrempelig en toegankelijk). Via de media kan opvoeding bespreekbaar gemaakt worden, wordt het feit dat ouders vragen hebben over opvoeding genormaliseerd en kan de boodschap gegeven worden dat ouders optimistisch mogen zijn over de aanpak van lichte opvoedingsproblemen. 

Praktisch pedagogische of instrumentele steun

Met instrumentele steun bedoelen we de praktische steun die wordt verleend aan opvoedingsverantwoordelijken. Hierbij kan het gaan over het beschikbaar stellen van: 

  • verschillende 'diensten' (bijvoorbeeld een babysit, vrijetijdsbesteding, kinderopvang, enz.) waarvoor vaak doorverwezen wordt naar andere voorzieningen;
  • materiaal (in bijvoorbeeld een spelotheek of uitleendienst);
  • pedagogische documentatie (in bijvoorbeeld een bibliotheek).

We verwijzen hier ook naar de praktische opvoedingsondersteuning die vaak bij gezinszorg wordt aangeboden. 

Emotionele steun

Met emotionele steun wordt die ondersteuningsvorm bedoeld waarbij het de bedoeling is om een “luisterend oor” te zijn, zonder noodzakelijk gedragsverandering na te streven. 

Dit impliceert het tonen van betrokkenheid, het uiten van respect, waardering en begrip, het bieden van bevestiging bij de zienswijze van de betrokken opvoeders. 

In dit verband wordt ook verwezen naar individuele of groepsgesprekken waarbij de opvoeders in dialoog gaan over waarom ze dingen belangrijk vinden in de opvoeding en welke waarden en normen ze hanteren. 

“Emotionele ondersteuning” komt vaak aan bod binnen andere functies van opvoedingsondersteuning. Toch noemen we het ook als een aparte functie, omdat de nood aan dergelijke ondersteuning soms ook op zich staat. 

Daarenboven wordt het belang van emotionele steun vanuit wetenschappelijke hoek sterk benadrukt, in die zin dat emotionele steun een protectieve factor is bij het goed verlopen van het opvoedingsproces.

 Sociale samenhang stimuleren, sociale steun en zelfhulp bevorderen

Ouders met opvoedingsvragen richten zich in de eerste plaats tot hun informeel sociaal netwerk. In dit opzicht zijn de meest kwetsbare ouders degenen die sociaal geïsoleerd raken. 

Het kan echter niet de bedoeling zijn om de informele opvoedingsondersteuning te professionaliseren. Het is echter wel zinvol en nodig ontmoetingskansen voor ouders te creëren en informele sociale netwerken te stimuleren en ouders hiernaartoe te leiden. 

Hier kan een belangrijke rol weggelegd zijn voor lokale vrijwilligers die een bijdrage kunnen leveren tot het verder versterken van de sociale samenhang rond gezinnen. 

Persoonlijk contact, in de eerste plaats met andere ouders, komt uit de meeste studies naar voren als de meest gebruikte en geschikte vorm van opvoedingsondersteuning. Zo stellen Colpin en Vandemeulebroecke: 'Het lijkt plausibel dat de in onderzoek vastgestelde effecten van bepaalde oudercursussen deels mede verklaard kunnen worden door het positieve effect van de onderlinge steun tussen de ouders en de aandacht van de begeleider' (2002). 

Sociale steun van vrienden en familie is een sterke vorm van ondersteuning voor ouders. Een goed functionerend sociaal netwerk, waarbij het gaat om de kwaliteit en niet om de kwantiteit van de relaties, versterkt de draagkracht van ouders. Daarom is het belangrijk dat ouders een sociaal netwerk opbouwen, waarop zij een beroep kunnen doen in tijden van opvoedingsspanning. 

Een goed sociaal netwerk voor ouders bestaat zowel uit contacten met familie, vrienden en buren, als uit vertrouwdheid met de buurt en de voorzieningen voor ouders en kinderen. Ouders moeten het gevoel hebben ergens bij te horen en een beroep te kunnen doen op anderen voor contact en praktische steun.

Door opvoedingsondersteuning in te bedden in voorzieningen waar mensen al komen, wordt de sociale steunfunctie vaak onmiddellijk meegenomen. De school vormt binnen dit geheel zeker ook een belangrijke vindplaats en contactplaats waar ouders en kinderen komen.

Signalering, vroegtijdige onderkenning en verwijzing

Signaleren betekent in de opvoedingsondersteuning het waarnemen van veranderingen in de situatie van een kind en diens ouders, en het overwegen om al dan niet tot actie over te gaan om op het juiste moment hulp te bieden als dat nodig is. 

Vragen en problemen van ouders zijn heel gevarieerd, zowel in aard als in ernst van de problematiek. Soms blijkt al bij een eerste contact dat ouders elders beter geholpen kunnen worden, bijvoorbeeld omdat men daar over specifieke deskundigheid beschikt of omdat de problemen van ouders een intensievere vorm van ondersteuning vragen. Dan heeft de preventieve zorg een signalerende en verwijzende rol. 

Verwijzing is noodzakelijk wanneer de gewenste hulp de eigen competenties overschrijdt.

Pedagogische advisering en/of licht ambulante/mobiele ondersteuning

Het bieden van pedagogisch advies en/of licht ambulante/mobiele ondersteuning omvat de vormen van laagdrempelige, kortdurende ondersteuning die tot doel hebben om opvoedingsverantwoordelijken te ondersteunen in het verbeteren van hun eigen opvoedingssituatie. 

Gesprekken of huisbezoeken in dit verband bieden steun in situaties waarin sprake is van een opvoedingsspanning. Vaak gaat het om een duidelijke vraag om advies of begeleiding bij de aanpak van bepaald probleemgedrag of bij het hanteren van een pedagogische situatie. 

Bij pedagogische advisering gaat het om het verhelderen van het probleem samen met de ouders, het zicht krijgen op de factoren die het probleem beïnvloeden en mogelijk in stand houden, en het uitstippelen van een bepaalde aanpak. De adviezen en suggesties aan ouders zijn vooral praktisch, de contacten zijn meestal kortdurend. Soms zijn er meer contacten, als de ouders steun en kortdurende begeleiding krijgen bij de uitvoering van een bepaald advies.

Dit soort van ondersteuning biedt meer dan informatie en voorlichting. Ouders krijgen ook de mogelijkheid om hun vaardigheden en competenties uit te breiden. 

Pedagogische advisering krijgt vorm in individuele begeleiding en in vormen van oudergroepswerking.

Meer intensieve, laagdrempelige hulp

De meer intensieve trainingen van opvoedingsvaardigheden (individueel of in groep) en de gezinsbegeleiding die gericht is op meerdere levensdomeinen, maar die toch nog laagdrempelig zijn, situeren zich op de overgang tussen opvoedingsondersteuning en –hulp. Hierbij gaat het al om duidelijk geïndiceerde hulp in situaties van opvoedingscrisissen. We nemen deze functie mee op voor de volledigheid, omdat er binnen het continuüm van opvoedingsondersteuning en opvoedingshulp sowieso een grijze zone is waarbij beide elkaar overlappen.


go to top