Onderzoek naar ouderschapsbeleving in kader van JOng onderzoek

Kinderen opvoeden. Elke ouder doet het. En meestal gaat het goed. Toch blijkt dat heel wat ouders bij deze uitdagende taak behoefte hebben aan ondersteuning. Maar wat verlangen ze precies? Zoeken ze informatie, bevestiging of concrete steun? En hoe moet die dan georganiseerd zijn?
De afgelopen tien jaar is er veel onderzoek verricht naar de behoeften aan opvoedingsondersteuning bij ouders. Zowel groot- als kleinschalig onderzoek. Telkens met een verschillende methodologie. Dit maakt het vergelijken en interpreteren van de resultaten niet eenvoudig.

Daarom zet EXPOO in dit rapport de belangrijkste vaststellingen uit een 20-tal algemene Vlaamse en Nederlandse onderzoeken op een rij, gekoppeld aan bruikbare tips om zicht te krijgen op de behoeften van ouders in jouw regio.

Wie gebaat is bij meer achtergrondinformatie vindt in deel 3 de belangrijkste onderzoeksconclusies meer uitgediept terug mét bronnenlijst.

Uitgangspunt van het onderzoek is de analyse van de preventieve zorg van Kind en Gezin als een basisvoorziening, gericht aan alle ouders met jonge kinderen. In het onderzoek werd bijgevolg zowel gepeild naar de ervaring met dit basisaanbod,als naar de ervaring met de inzet van Kind en Gezin als een hulpbron waarop ouders beroep doen voor wat betreft de ontwikkeling van hun kinderen. Hierbij is ook de kwaliteit van deze hulpbron een belangrijk element van onderzoek.  Dit onderzoek wil empirisch inzicht verwerven in hoe ouders de werking van de consultatiebureaus ervaren, en in hoe ze vragen voor ondersteuning kenbaar maken.
Volgende onderzoeksvragen worden gesteld:

• Welke zijn – in het algemeen – de verwachtingen van ouders ten aanzien van de preventieve zorg?
• Welke zijn de verwachtingen van ouders ten aanzien van de preventieve zorg,gedifferentieerd naar geslacht, eerste en volgende kinderen en naar SES?
• Welke zijn de verwachtingen van ouders ten aanzien van de preventieve zorg,gedifferentieerd naargelang het gaat om allochtone of autochtone ouders, en naargelang het gaat om kansarme en niet-kansarme ouders?
• Met welke vragen richten ouders zich expliciet wel of niet tot het consultatiebureau van Kind en Gezin?
• Hoe verhoudt de preventieve zorg van Kind en Gezin zich tot andere vormen van (formele en informele) steun waar ouders gebruik van maken?
• Op welke gronden ervaren ouders de dienstverlening als al dan niet beantwoordend aan hun noden en preferenties en welke verschillen zijn er hierbij vast te stellen naar ouderkenmerken en/of gezinskenmerken?

Hoe is het vandaag de dag gesteld met het gezinsleven in Nederland? En bij welke gezinnen doen zich knelpunten voor die de aandacht van de overheid vragen? Deze vragen beantwoorden we in dit rapport. Gezinnen zijn er tegenwoordig in vele soorten en maten, maar ze vormen altijd een ‘leefverband waarin een of meer volwassenen de verantwoordelijkheid dragen voor de verzorging en opvoeding van een of meer kinderen’. De nadruk in dit rapport ligt op drie onderwerpen: de financiële positie van gezinnen, de manier waarop ouders de zorg voor kinderen combineren met betaald werk, en de wijze waarop ouders hun kinderen opvoeden. We besteden daarnaast aandacht aan de rol die de omgeving speelt: in welke mate kunnen ouders terugvallen op hun familie, vrienden of buren? Ook kijken we naar de manier waarop gezinnen tegenwoordig gevormd worden en de opvattingen die mensen hierover hebben. 

In het voorjaar van 2003 hebben ruim 800 Utrechtse ouders en verzorgers van kinderen in de leeftijd van 0 tot 18 jaar een vragenlijst ingevuld voor de Utrechtse Gezondheidspeiling. Daarin waren vragen opgenomen over opvoeding en de behoefte aan opvoedingsondersteuning. Uit de antwoorden die de ouders en verzorgers gaven blijkt dat veel ouders vragen hebben over de opvoeding, problemen ervaren bij het opvoeden van hun kinderen en behoefte hebben aan advies en ondersteuning.

Een onderzoek naar de opvoedingsvragen van de Kortrijkse bevolking, in opdracht van de Stad Kortrijk in het kader van een stedelijk gezinsbeleid en met het oog op de oprichting van de opvoedingswinkel De Pluim.

Regionale analyse

Gegevens over opvoedingsvragen en trends.

Onderzoek naar de behoefte aan opvoedingsondersteuning van ouders van peuters. Het doel van het onderzoek is drieledig namelijk: Ervaren moeders met peuters behoefte aan opvoedingsondersteuning; Hangt de steunbehoefte samen met objectief vast te stellen problemen in de gezinnen; Hangt de behoefte samen met rsicofactoren en beschermende factoren. Aangetoond wordt dat een substantieel aantal moeders in de 'algemene bevolking' met een kind in de leeftijd tussen de anderhalf en drieëneenhalf aangeeft behoefte aan opvoedingsondersteuning te hebben. Aangezien slechts 8.5% van de ondervraagde ouders daadwerkelijk één of andere vorm van steun ontvangt, kan geconcludeerd worden dat binnen deze groep onvervulde behoefte is aan opvoedingsondersteuning. Verder blijkt dat deze steunbehoefte de aanwezigheid van objectief waarneembare problemen van kinderen en ouders in de gezinnen reflecteert: gezinnen waarvan de moeder steunbehoefte rapporteert hebben te lijden onder meer problemen zoals gedragsproblemen van het kind of moeilijkheden met opvoeden dan gezinnen waarvan de moeder geen steunbehoefte rapporteert. De steunbehoefte van de moeders lijkt dan ook terecht. Ook werd een relatie gevonden tussen de aanwezigheid van risicofactoren in een gezin en steunbehoefte; de steunbehoefte nam toe met het aantal risicofactoren.

Het onderzoek dat in dit rapport wordt beschreven is uitgevoerd in opdracht van de GGD Regio Twente. Binnen de GGD hebben twee partijen belang bij dit onderzoek. De eerste is de afdeling Jeugdgezondheidszorg. Deze houdt zich onder meer bezig met de gezondheid en ontwikkeling van de jeugd en één van de taken die daarbij hoort, is het geven van opvoedingsondersteuning. De tweede partij is SPOT, Samenwerking Preventie Onderwijs Twente. Dit is een samenwerkingsverband van instellingen voor jeugdzorg, dat zich richt op preventie en gezondheidsbevordering rondom het onderwijs. Beide partijen willen vraaggericht te werk gaan. Om een vraaggericht aanbod te kunnen doen is de volgende onderzoeksvraag geformuleerd: "Wat is de behoefte aan opvoedingsondersteunende voorlichting van ouders met kinderen in de leeftijd van 12 tot 19 jaar?"