Jeugdboekenmaand: M/V/X, je bent wie je bent

Maart is Jeugdboekenmaand. Voor het eerst een maand, in plaats van een week, tijd voor het thema ‘M/V/X. Je bent wie je bent.'

Wat een thema!
Het gaat over jezelf zijn, identiteit, rolpatronen, jongens/meisjes en alles daar tussenin. 
M/V/X begint bij jongens en meisjes. Maar het gaat ook over alles wat ertussen zit. Iedereen Leest moest uitzoeken wat M/V/X precies betekende: wat ‘jongens en meisjes’ betekent voor kinderboeken, voor een Jeugdboekenmaand. Iedereen Leest-medewerkster An Stessens brengt verslag uit van een boeiende zoektocht. Deze blog is een samenvatting van haar uitgebreid verhaal.

Het begon met mijn kennismaking met auteur Chimamanda Ngozi Adichie en haar boekje ‘We moeten allemaal feminist zijn.’
Daarin zegt ze onder meer: ‘Wat als we, wanneer we kinderen opvoeden, focussen op mogelijkheden en talent in plaats van op gender? Wat als we focussen op interesse in plaats van op gender?’ En over verhalen in de boeken die we lezen en horen: ‘Hoe kwetsbaar en beïnvloedbaar we zijn als we blootgesteld worden aan verhalen, vooral als kind.’ 
Daar gaat M/V/X over. Het gaat over willen weten wat lezen doet terwijl je groeit en uitzoekt hoe de wereld (inclusief jezelf) in elkaar zit. Het gaat over beseffen dat alle verhalen die je hoort en alle boeken die je leest, je blik beïnvloeden. 

M/V/X gaat over wat kinderboeken zeggen, met en zonder woorden. Het gaat over zien wat kinderboeken zeggen.

Hoe langer we bezig zijn met M/V/X, hoe meer we merken dat het steeds opnieuw gaat over kijken. Over een M/V/X-bril opzetten en zien wat er staat. Heb je er bijvoorbeeld ooit bij stil gestaan dat bijna alle dieren in kinderboeken een ‘hij’ zijn? Uit onderzoek blijkt daarbij dat het ene vrouwtje van dienst, de Smurfin zeg maar, voor de duidelijkheid vaak lange wimpers op gekleefd krijgt, of een schortje aan heeft, of hoge hakken. Geef mij dan maar ‘En dat doen we dus’, een prentenboek van Leo Timmers. Hier wordt een bende stoere en grote werfwerkers geleid door een klein muisje. Je zou er bijna over kijken. Haar megafoon is bijna groter dan zij is. Ze heeft een rok aan, een heel gewone functionele rok. In de tekst staat droog: ‘Zij is de baas.’ Zij heeft een plan, en dat doen we dus.

Een ander voorbeeld: Jommeke, pakweg ‘De zingende oorbellen’, album nummer 52: Jommeke vertrekt op avontuur en de Miekes kunnen helaas niet mee. Ze zijn namelijk net aan de grote kuis begonnen. Dat brengt Jommeke in de problemen, want wie moet er nu in hemelsnaam voor hem en Filiberke en Professor Gobelijn koken? Tja…

M/V/X is beseffen dat kinderen lessen trekken uit de manier waarop mannen en vrouwen, jongens en meisjes, afgebeeld worden in boeken en andere media. Alle mensen rond je (ook de fictieve) hebben een invloed op je, dat is onderzocht. Als de wereld die kinderen in boeken zien, stereotiep en eenzijdig is, dan zullen kinderen dit denken overnemen en zullen ze zich ernaar gedragen. Niet omdat ze dat willen, maar omdat ze geleerd hebben dat dat zo hoort. 
Nog iemand die blijft terugkeren wanneer we praten over M/V/X is Hermelien Griffel, de vrouwelijke sidekick van Harry Potter. Een vrouw die over deze zaken diep nadenkt, is in de wolken over dit personage: ‘Rowling heeft een personage gemaakt dat zich niet schaamt voor haar talent, en dat niet bang is om voor zichzelf op te komen.’ Het is een kleine stap van Hermelien naar Emma Watson, die het personage vorm geeft in de films. Emma Watson zet zich als VN-ambassadrice in voor vrouwenrechten en gendergelijkheid. Dit zei ze op een speech voor de VN: 'Gendergelijkheid is ook een mannenzaak. We praten zelden over de manier waarop mannen gevangenzitten in genderclichés, maar ik zie dat ze het zijn. Wanneer zij zich ervan bevrijden, zal dat automatisch ook gevolgen hebben voor vrouwen.’ Ze zegt dat het allemaal over vrijheid gaat, over de vrijheid om te zijn wie je bent.

Dan komen deze woorden steeds terug: ‘Normaal bestaat niet.’

Slotsom na meer dan een half jaar nadenken:
M/V/X begint bij jongens en meisjes, maar het gaat over stereotypen, over rolmodellen, over de kracht van literatuur. M/V/X gaat over wie je bent en wie je zou kunnen zijn. 
M/V/X gaat over zo veel mogelijk opties tonen. Want hoe meer opties we tonen, hoe meer opties mogelijk worden. En als die opties op een vanzelfsprekende manier in de verhalen binnen wandelen, zonder veel poespas, dan worden het geen problemen meer maar maken die opties gewoon deel uit van het leven.
M/V/X is kleur bekennen. Het is nadrukkelijk kiezen voor de kleur van alle kleuren. Zodat iedereen zijn lievelingskleur kan herkennen.
M/V/X gaat over alle kinderen alle kansen van de wereld geven om zichzelf tegen te komen in een boek – in een zin, in een personage, in een tekening – en om hier moed en kracht uit te halen. Zodat elk kind zichzelf kan vinden en zichzelf kan zijn, in een wereld die uit acht miljard verschillende mensen en uit minstens evenveel verhalen bestaat.

Info over de Jeugdboekenmaand op de website of op de facebookpagina.
 

voorlezen diversiteit logo iedereen leest
jeugdboekenmaand 2017
An Stessens

medewerkers Iedereen Leest: nominatielezers KJV | Boekenzoeker
an.stessens@iedereenleest.be
T +32 204 10 03